Trong không khí trang nghiêm của đêm Lễ hội Ok Om Bok, bên cạnh nghi thức cúng trăng và những mâm lễ vật được chuẩn bị chu đáo, người Khmer Nam Bộ còn có một phong tục mang đậm ý nghĩa văn hóa: nghi thức đút cốm dẹp. Đây không chỉ là khoảnh khắc thưởng thức món ăn truyền thống mà còn gửi gắm những lời chúc tốt lành, ước mong về sức khỏe, sự bình an và một cuộc sống đủ đầy.
Sản vật dân dã gắn liền với mùa lễ hội
Cốm dẹp là món ăn truyền thống quen thuộc của đồng bào Khmer Nam Bộ, đặc biệt gắn bó với Lễ hội Ok Om Bok, diễn ra vào ngày rằm tháng 10 âm lịch hằng năm. Nguyên liệu chính là nếp non, được rang trên chảo nóng rồi cho vào cối giã đến khi hạt nếp dẹp lại, sau đó sàng bỏ vỏ trấu và làm sạch.
Để món cốm thêm đậm đà, người dân thường trộn cùng dừa nạo, đường và một ít nước dừa. Những hạt cốm dẻo thơm, hòa quyện vị béo của dừa và vị ngọt dịu tạo nên món ăn mang hương vị đặc trưng của mùa lúa mới. Không đơn thuần là một món ăn, cốm dẹp còn thể hiện niềm vui của người nông dân sau một mùa thu hoạch, đồng thời là sản vật được lựa chọn để dâng lên thần Mặt Trăng trong dịp lễ Ok Om Bok.
Nghi thức đút cốm dẹp – Gửi gắm ước vọng qua lời trẻ nhỏ
Theo phong tục truyền thống, sau khi hoàn tất nghi thức cúng trăng, người chủ lễ thường là người cao tuổi hoặc Achar (người am hiểu phong tục, nghi lễ Khmer) sẽ thực hiện nghi thức đút cốm dẹp cho trẻ nhỏ trong gia đình hoặc cộng đồng.
Người chủ lễ lấy một ít cốm dẹp cùng các lễ vật khác, đút cho từng em nhỏ, đồng thời vỗ nhẹ vào lưng và hỏi các em về những điều mong ước trong năm tới. Những câu trả lời hồn nhiên của trẻ thơ được người Khmer xưa quan niệm như một lời dự báo, gửi gắm niềm tin và hy vọng về mùa màng, cuộc sống trong năm tiếp theo.
Đằng sau hành động tưởng chừng giản dị ấy là ý nghĩa sâu sắc về sự tiếp nối giữa các thế hệ. Người lớn trao cho trẻ nhỏ những hạt cốm đầu mùa, đồng thời gửi gắm lời chúc về sức khỏe, sự trưởng thành và một tương lai tốt đẹp. Nghi thức cũng thể hiện mong ước về một năm mới mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt, gia đình ấm no, phum sóc bình yên.
Nét đẹp văn hóa được gìn giữ
Không đơn thuần là một nghi thức trong đêm hội, tục đút cốm dẹp còn phản ánh mối quan hệ gắn bó giữa người Khmer với thiên nhiên và nền văn minh lúa nước. Từ những sản vật do chính bàn tay lao động tạo ra, đồng bào bày tỏ lòng tri ân đất trời, đồng thời cầu mong cuộc sống tiếp tục được mùa, sung túc.
Ngày nay, nghi thức đút cốm dẹp vẫn được duy trì trong nhiều gia đình và cộng đồng Khmer mỗi dịp Ok Om Bok. Hình ảnh người lớn ân cần đút từng muỗng cốm cho trẻ nhỏ, hỏi han những ước nguyện ngây thơ giữa ánh trăng rằm đã trở thành một nét sinh hoạt văn hóa giàu ý nghĩa, góp phần tạo nên bản sắc riêng của lễ hội.
Đối với du khách, tìm hiểu nghi thức đút cốm dẹp không chỉ là khám phá một phong tục độc đáo mà còn là dịp cảm nhận sâu hơn đời sống tinh thần, tín ngưỡng và tình cảm cộng đồng của người Khmer Nam Bộ.
Vào tháng 11/2026, du khách có thể ghé thăm hai vùng đất giàu bản sắc văn hóa Khmer tại Sóc Trăng và Trà Vinh để tìm hiểu phong tục cúng Trăng, thưởng thức những món ăn truyền thống, chiêm ngưỡng sắc màu lễ hội Ok Om Bok độc đáo.
