Giữa không gian rộn ràng của Lễ hội Ok Om Bok tại các khu vực như: Trà Vinh và Sóc Trăng, An Giang, bên cạnh tiếng trống ngũ âm, những điệu múa dân gian và hoạt động đua ghe Ngo sôi nổi, múa Chằn luôn tạo nên một điểm nhấn đặc biệt. Với những chiếc mặt nạ có đường nét dữ tợn, trang phục rực rỡ cùng các động tác mạnh mẽ, dứt khoát, điệu múa đưa người xem bước vào thế giới sử thi, nơi những câu chuyện về cuộc chiến giữa cái thiện và cái ác được tái hiện bằng ngôn ngữ hình thể.
Múa Chằn – nghệ thuật sân khấu hóa từ sử thi Riêm Kê
Múa Chằn, hay còn được biết đến với tên gọi Rôbăm Yeak Roăm, là loại hình vũ kịch dân gian đặc sắc của đồng bào Khmer Nam Bộ, được xây dựng dựa trên những câu chuyện trong sử thi Riêm Kê. Thông qua nghệ thuật diễn xuất, âm nhạc và những động tác múa mang tính biểu trưng, hình tượng chằn được tái hiện sống động trên sân khấu. Không chỉ mang giá trị nghệ thuật, điệu múa còn gửi gắm quan niệm dân gian về việc xua đuổi tà khí, trừ điều dữ, cầu mong cuộc sống bình an, may mắn cho phum, sóc. Loại hình nghệ thuật này thường được trình diễn tại các ngôi chùa Khmer trong những dịp lễ hội truyền thống.
Trong các tích truyện được trình diễn, nhân vật Chằn (Yeak) thường đại diện cho thế lực phản diện, tượng trưng cho cái ác và sự tham lam. Đối lập với hình tượng ấy là những nhân vật chính nghĩa như hoàng tử Riêm và khỉ thần Hanuman. Thông qua từng màn trình diễn, câu chuyện về cuộc đấu tranh giữa chính và tà, thiện và ác được thể hiện sinh động, gửi gắm quan niệm về công lý và lẽ phải trong đời sống.
Ngôn ngữ hình thể và những bộ trang phục mang dấu ấn văn hóa Khmer
Điểm cuốn hút của múa Chằn nằm ở cách người nghệ sĩ kể chuyện mà không phụ thuộc hoàn toàn vào lời thoại. Mỗi nhân vật được khắc họa thông qua dáng đi, ánh mắt, nét mặt và những động tác hình thể đặc trưng. Nếu nhân vật Chằn xuất hiện với phong thái nghênh ngang, mạnh mẽ, thể hiện sự hung bạo và kiêu ngạo thì khỉ thần Hanuman lại mang dáng vẻ nhanh nhẹn, linh hoạt và đầy khí phách.
Bên cạnh nghệ thuật biểu diễn, trang phục cũng góp phần tạo nên sức hấp dẫn của điệu múa. Những bộ giáp trụ, họa tiết trang trí cầu kỳ, màu sắc nổi bật cùng các phụ kiện đặc trưng giúp phân biệt từng nhân vật, đồng thời tái hiện thế giới thần thoại trong văn hóa Khmer. Phần trình diễn thường kết hợp với dàn nhạc truyền thống Pinpeat, gồm các nhạc cụ như trống, chiêng, nhạc khí hơi và nhạc cụ dây, tạo nên không gian âm nhạc vừa trang nghiêm vừa sôi động.
Múa Chằn trong không gian Lễ hội Ok Om Bok tại Trà Vinh
Tại Trà Vinh, múa Chằn là một trong những tiết mục nghệ thuật truyền thống được giới thiệu trong các chương trình biểu diễn văn hóa gắn với Lễ hội Ok Om Bok. Trong đêm hội năm 2024 tại Khu Văn hóa, du lịch Ao Bà Om, đông đảo người dân và du khách đã có dịp thưởng thức màn trình diễn đặc sắc này cùng nhiều hoạt động nghệ thuật khác.
Lễ hội Ok Om Bok, còn gọi là lễ Cúng Trăng, diễn ra vào ngày rằm tháng 10 âm lịch hằng năm. Đây là một trong ba lễ hội truyền thống lớn của đồng bào Khmer Nam Bộ, mang ý nghĩa tạ ơn thần Mặt Trăng đã phù hộ cho mưa thuận gió hòa, mùa màng tốt tươi. Năm 2014, lễ hội Ok Om Bok của đồng bào Khmer tỉnh Trà Vinh được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.
Không chỉ đơn thuần là một tiết mục biểu diễn phục vụ lễ hội, múa Chằn còn góp phần lưu giữ những giá trị nghệ thuật dân gian, phản ánh đời sống tinh thần và quan niệm về cái thiện, cái ác của cộng đồng Khmer. Việc duy trì, giới thiệu loại hình nghệ thuật này trong các dịp lễ lớn cũng là cách để những câu chuyện văn hóa được tiếp nối qua nhiều thế hệ.
Đối với du khách, thưởng thức múa Chằn là cơ hội để khám phá thêm một lát cắt đặc sắc trong kho tàng văn hóa Khmer Nam Bộ. Nếu có dịp về Trà Vinh vào mùa Lễ hội Ok Om Bok, đừng bỏ lỡ cơ hội hòa mình vào không khí lễ hội rộn ràng, thưởng thức những điệu múa truyền thống, tìm hiểu phong tục bản địa và cảm nhận nét đẹp văn hóa đã được cộng đồng gìn giữ qua bao đời.
